1 ... 98 99 100 101 102 103 104 105 ... 253

Ramiz Mehdiyev demokratiya yolunda: irs haqqında düşünərkən - səhifə 102

səhifə102/253
tarix22.07.2018
ölçüsü5.08 Mb.

 

 

319

2‐ci fəsil 

 

E pluribus 

unum – 

vəhdət 


formulu 

 

Üçüncüsü. Baş vermiş hadisələr inqilab deyil, əks-inqilab 

idi, çünki onlar antikommunist xarakter daşıyırdı, iqtidardakı 

kommunist və  fəhlə partiyalarının hakimiyyətdən kənarlaş-

dırılması  və  əksər ölkələrin sosializmdən üz döndərməsi ilə 

nəticələndi. Müxalifət hərəkatlarının özünəməxsusluğuna və 

müxtəlifliyinə baxmayaraq, bu hərəkatların ümumi istiqa-

mətinin bir vektoru vardı – bunlar avtoritar və ya totalitar 

rejimlərə qarşı, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının kobud 

şəkildə pozulmasına qarşı, cəmiyyətdə sosial ədalətsizliyə, 

qanunsuz imtiyazlara və dövlət strukturlarının korrupsiyaya 

qurşanmasına, xalqın həyat səviyyəsinin aşağı olmasına və 

ya daim aşağı düşməsinə qarşı  çıxışlar idi. Bu, bütün Şərqi 

Avropa ölkələrini dərin böhran vəziyyətinə salmış  və bu 

böhranlardan layiqli çıxış yolu tapa bilməyən inzibati 

amirlik, birpartiyalı bürokratik dövlət sisteminin kütləvi 

şəkildə  rədd edilməsi demək idi. Bunu təkcə çoxsaylı 

nümayişlər və mitinqlər deyil, həm də sonradan hər bir 

ölkədə keçirilmiş ümumi seçkilərin nəticələri təsdiq edirdi. 

Bunlar təkcə  “əleyhinə” deyil, həm də “lehinə” olan 

inqilablar, o cümlədən real demokratiya və azadlığın forma-

laşması, siyasi plüralizm, sosial ədalət, xalqın maddi və 

mənəvi həyat  şəraitinin təkmilləşdirilməsi, ümumbəşəri 

dəyərlərin prioritetinin tanınması və yüksək dərəcədə inkişaf 

etmiş sivilizasiyalı cəmiyyətlərdə mövcud qanunlar əsasında 

inkişaf edən səmərəli iqtisadiyyat uğrunda inqilablar idi. 

Dəyişikliklərin ilk mərhələlərində bir sıra ölkələrdə sosial-

iqtisadi bazisin dərin qatlarına demək olar ki, toxunulmamış-

dı və buna görə də həmin inqilablar yarımçıq təsir bağışlaya 

bilərdi. Bu isə dəyişikliklərin həqiqətən inqilabiliyinə şübhə-

lərin olmasına  əsas verirdi. Lakin bununla bərabər,  Şərqi 

Avropa ölkələrində baş verən dəyişikliklər artıq dönməz 

hesab edilə biləcək fundamental bir prosesin başlanğıcı 

 

 

320 

Ramiz 

Mehdiyev  

 

Demokratiya 

yolunda: 

irs haqqında 

düşünərkən

 

demək idi. “Dünya sosializm sistemi” və “dünya sosializm 

birliyi” deyilən anlayışlar bircə anda puç olmuşdu. 

Y.K.Knyazev yazır ki, Şərqi Avropada yaradılmış ictimai 

quruluşun “sosialist quruluşu” adlandırılması üçün çox az 

əsas vardı

1

.  Hazırda hətta keçmiş  və yaxud yenidən təşkil edilərək, 

adlarını dəyişmiş hakim partiyaların nümayəndələri də etiraf 

edirlər ki, birpartiyalı bürokratik dövlət diktaturası cəmiyyəti 

həqiqi sosializmin meyarlarına uyğun gəlmir. Xalqın haki-

miyyətdən kənarlaşdırıldığı, iqtisadiyyatın idarə edilməsinin 

amirlik, bürokratik metodlarının hökm sürdüyü cəmiyyət bəd 

ayaqda kvazisosialist cəmiyyəti adlandırıla bilər. Buna görə 

də vaxtı keçmiş ictimai quruluşun inkar edilməsini 

antisosialist əksinqilab hesab etmək çətin ki, mümkün olsun. 

Dəyişiklikləri tənzimləmək mümkün idimi? Prinsip eti-

barilə mümkün idi, lakin vaxt itirilmişdi. V.L.Musatovun 

yazdığı kimi, islahatları  hələ 1968-ci ildə “Praqa baharı” 

dövründə – kommunist partiyasının siyasəti əhalinin əksəriy-

yəti tərəfindən dəstəkləndiyi vaxtda aparmaq lazım idi. So-

sializm modelinin yeniləşdirilməsi bayrağı altında başlanmış 

1989-1990-cı illər hadisələri bu çərçivədən kənara çıxmışdı. 

Hər yerdə burjua demokratiyası  və azad sahibkarlıq, sosial  

bazar təsərrüfatı prinsiplərinə əsaslanan yeni ictimai quruluş 

yaradılmasına istiqamət götürülmüşdü.  

Kommunist partiyalarının cəmiyyətdə hakim roluna dair 

postulatlar, sosializm barədə müddəalar dövlətlərin konstitusi-

yalarından çıxarılmışdı. Beləliklə, bir fakt aşkar oldu ki, “hər bir 

ölkədə  cəmiyyətin, onun istehsal münasibətlərinin transforma-

                                                 

1

 http://www.ecsocman.edu.ru/images/pubs/2005/04/09/0000208214/6_ 

Knyazev. pdf 

 

 

321

2‐ci fəsil 

 

E pluribus 

unum – 

vəhdət 


formulu 

 

siyası hakimiyyət orqanlarının ssenarisindən daha çox obyektiv 

maddi və mənəvi amillərin təsiri altında baş verəcəkdir”

1

Avropanın sosial-demokrat dairələrinin yenidən dirçəlmiş 

sosial-demokrat partiyalarının ictimai rolunun artacağına, 

onların sosialist boşluğunu dolduracağına ümidləri hələlik 

özünü doğrultmur. Siyasi inkişaf istiqamətini kəskin şəkildə 

sağa doğru dəyişir. Hakimiyyətə,  əsasən, sağ  mərkəzçi 

bloklar gəlmişlər. Çoxsaylı iri və  xırda partiyalar yaranmış-

dır. Lakin politoloq L.Şevtsovanın yazdığı kimi, həqiqi çox-

partiyalılıq baş tutmamışdır. 1989-1991-ci illərdə partiyalar 

özləri üçün konkret strateji məqsədlər müəyyən etməmişdir. 

Onların sosial əsası da kristallaşmamışdı. 

O.Q.Myasnikov yazır: “Əgər  Şərqi Avropanı dünya si-

vilizasiyasından “çıxarmasaq”, belə fərz etmək olar ki, bu re-

jimlərin təkamülü və xüsusən onların iflasa uğraması sənaye 

sivilizasiyasının böhranı deyilən vəziyyətlə bağlıdır. Adətən, 

bu böhranı qlobal problemlərin yaranması, sənaye tipli 

inkişafın potensialının tükənməsi ilə izah edirlər. Lakin görü-

nür, məsələ bununla bitmir. Bu yüzilliyə xas olan avtorita-

rizm və totalitarizm dalğaları, həm solçu, həm də sağçı qüv-

vələrin heyrətamiz dərəcədə onlara meyil etməsi ölməkdə 

olan sənaye sivilizasiyasının qıc olması  və eyni zamanda, 

yeni sivilizasiyanın “doğuş  ağrıları” hesab edilməlidir. Bu, 

güclü dövlət maşınının köməyi ilə kortəbii ictimai (ən əvvəl 

iqtisadi) prosesləri kəməndə salmaq, kobud və vəhşi üsullar-

la, lakin ən yeni vasitələrdən istifadə etməklə sosial proses-

lərin ictimai qaydada tənzimlənməsinə zəruri ehtiyacı təmin 

etmək cəhdləridir. Diktatura dövlətlə  vətəndaş  cəmiyyəti 

arasında yeni balans tapmaq, idarəetməni və özünüidarəni 

                                                 

1

 http://www.ecsocman.edu.ru/images/pubs/2005/04/09/0000208214/6_ 

Knyazev. pdf 


:

book
book -> MahirəNərimanqızı
book -> Microsoft Word diplomatiya az doc
book -> O’rta Maxsus Kasb-hunar kollejlarida pedagogik fanlarni o’qitishda keys-stadi texnologiyasidan foydalanishning ilmiy –pedagogik asoslari
book -> Bitiruv malakaviy ishi


Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


ozonobezopasnie.html

ozonovijsloj---m--n-.html

oztashviqotiniabumuslimxu.html

p------------s----p--.html

p-------852---abel.html